Die ‘wanneer’, ‘wie’ en ‘hoe’ van geldige maatskappyresolusies neem

"Ek het ‘n aandeelhouersbelang in my pa se familiebesigheid gekoop. Ek is al vir geruimte tyd deel van die familiebesigheid, maar is nou ‘n aandeelhouer en heeltemal onkundig oor hoe die maatskappy se aandeelhouers veronderstel is om besluite te neem. Wat moet ek weet van maatskappyresolusies?”

‘n Maatskappy is ‘n regspersoon en kan slegs deur aandeelhouers en direkteure optree. Vir nou sal ek die posisie rakende die neem van aandeelhouersbesluite of ‘resolusies’ bespreek, en ‘n kort oorsig bied van die posisie soos bepaal deur die Maatskappywet, Wet 71 van 2008 (die “Wet”).

Aandeelhouers het die reg om te stem by aandeelhouervergaderings, maar is nie primêr verantwoordelik vir die bestuur van die maatskappy nie. Die maatskappy se raad van direkteure (‘raad”), behalwe tot die mate wat die Wet of die maatskappy se akte van oprigting (“AVO”) anders bepaal, het die gesag om die maatskappy se besigheid en sake van dag-tot-dag te bestuur en te beheer.

Die raad of enige ander persoon in die maatskappy se AVO vermeld mag enige tyd ‘n vergadering van die maatskappy se aandeelhouers byeen roep. Artikel 61 van die Wet lys ook die gronde vir wanneer ‘n maatskappy ‘n aandeelhouersvergadering moét hou. ‘n Vergadering moet behoorlik byeengeroep word deur middel van ‘n geskrewe kennisgewing wat, onder andere, die datum, tyd, plek en sake vir bespreking uiteensit. In die geval van ‘n privaatmaatskappy moet die kennisgewing alle aandeelhouers minstens 10 werksdae voor die dag van die vergadering bereik, en 18 werksdae in die geval van ‘n publieke maatskappy of nie-winsgewende organisasie. Die kennisgewing moet ook afskrifte bevat van alle voorgestelde resolusies wat geneem moet word, sowel as ‘n uiteensetting van die persentasie stemregte vereis vir die aanneming van enige spesifieke resolusie.

Op die dag van die vergadering en voordat dit begin, moet die bywonendes óf die voorsitter (indien een verkies is), verseker dat houers wat minstens 25% van die stemregte verteenwoordig wat uitgeoefen kan word op minstens een saak op die vergadering se agenda, teenwoordig is. Die Wet vereis verder dat oorweging van ‘n saak nie kan begin tensy persone wat minstens 25% van die stemregte wat uitgeoefen kan word op daardie saak, teenwoordig is wanneer die saak voorkom nie. Die AVO mag egter ‘n laer of hoër persentasie stel in beide of een van hierdie gevalle.

Die volgende stap is om ‘n kworum gebaseer op persone teenwoordig vir die vergadering vas te stel. Dit vereis dat, ongeag die kworum gebaseer op stemregte, sou die maatskappy meer as twee aandeelhouers hê ‘n vergadering nie mag begin en ‘n saak nie begin oorweeg word nie tensy minstens drie aandeelhouers by die vergadering teenwoordig is. Die identiteite van alle aandeelhouers en/of hul gevolmagtigdes (persone wat behoorlik gemagtig is om te praat en stem namens ‘n aandeelhouer) word dan geverifieer.

In die geval wat ‘n kworum - of dit nou ‘n kworum van stemme of ‘n kworum van persone is - nie teenwoordig is binne een uur ná die tyd wat die aandeelhouersvergadering moes begin nie, maak die Wet voorsiening vir outomatiese uitstel van die vergadering vir ‘n tydperk van een week (tensy anders deur die AVO bepaal) en sal die aandeelhouers teenwoordig by sodanige uitgestelde vergadering beskou word as ‘n kworum.

‘n Stemming vir enige saak onder oorweging en gemagtig vir stemming deur die aandeelhouers in terme van die Wet of AVO, mag plaasvind, óf deur hande op te steek waardeur elke aandeelhouer slegs op een stem geregtig is, óf deur ‘n stemming van die houers teenwoordig en geregtig om oor die saak te stem. Tydens ‘n stemming moet die houers geregtig wees om alle stemregte uit te oefen wat gekoppel is aan die aandele wat hulle hou óf deur daardie persoon verteenwoordig word.

Ten opsigte van ‘n stemmery is die meerderheidsbeginsel oor die algemeen van toepassing. Die meeste sake vanuit ‘n aandeelhouer se perspektief, sal egter ‘n gewone meerderheid (50% plus 1) vereis, hoewel sommige kwessies soos veranderinge aan die maatskappy se AVO ‘n spesiale resolusie kan vereis (75%).

Dit is daarom baie belangrik om jou AVO te raadpleeg en ook die relevante bepalings van die Wet te lees om jouself vertroud te maak met die regte en pligte van ‘n aandeelhouer. Indien nodig, kry advies van ‘n korporatiewe spesialis wat jou sal help om jou regte as aandeelhouer te verstaan.